زنانه شدن عرضه هنر/سخنرانی سارا شریعتی

گزارش و تدوین :مریم رحمانی - 9 دی 1387

مدرسه فمینیستی: به همت انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات , نشستی با عنوان "زنانه شدن عرصه هنر" با سخنرانی خانم دکتر سارا شریعتی، درآبان ماه 1378، در دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه تهران برگزار شد.

افزایش حضور زنان در عرصه های مختلف فرهنگی هنری برای استادی که جامعه شناسی هنر تدریس می کند بدون تردید موضوعی جالب و در خور بحث است. چارچوب نظری سخنرانی دکتر شریعتی برپاپه نظرات بوردیو و مقاله سارا نوکلن با عنوان"چرا زنان هنرمند نداریم"استوار بود.

وی با تعریف مفهوم فمینیزاسیون در جوامع فرانسوی زبان و انگیزه اش از ارائه چنین موضوعی سخن خود را آغاز کرد.

خانم دکتر شریعتی در باره انگیزه اش از ارائه چنین بحثی گفت:2سال پیش مقاله ای در اینترنت خواندم با عنوان زنانه شدن هنر که در "هرالد تریبون" چاپ شده بود.نویسنده در آن مقاله به این نکته اشاره کرده بود، که در فرانسه و انگلیس زنان بیشتر از مردان تئاتر می بینند، ، رمان می خوانند ، بیشتر به سینما و کنسرت می روند.در همین حال مردان بیشتر تلویزیون تماشا می کنند، یا باکامپیوتر کار می کنند.بنابراین تحول جدی در تغیر رفتار فرهنگی بین زنان و مردان در حال شکل گیری است.این مقاله به تحقیقات 5سالانه وزارت آموزش و پرورش فرانسه که درباره رفتارهای فرهنگی فرانسویان است، استناد کرده بود.

بر اساس شواهد دو دلیل این اتفاق را توجیه می کند1- زنان آموزش بیشتری در حوزه فرهنگی و هنری دیده اند، بنابراین عرصه آموزش را تصرف کرده اند.2-مشاغل فرهنگی و هنری بیشتر در تصرف زنان است.

بدینگونه، این مقاله در کنار افزایش ورود دختران به دانشگاه ها در ایران –بیشتر دختران به حوزه های هنرو علوم انسانی وارد می شوند-توجه من را به عرصه هنر در ایران جلب کرد. به انضمام اینکه در کتاب "تصویرگران کتاب کودک" بیشتر تصویرگران زن بودند.همچنین برگزاری نمایشگاه های زنان هنرمند که به صورت غیر مختلط و با داوری های زنان برگزار می شود، برای من جالب بود .چرا که آن را با فعالیتهای غیرمختلط زنان در اروپا از جانب فمینیستها مقایسه کردم، که معتقد بودند داوری زنان و مردان باهم تفاوت دارد. و اثری که از نظر زنان ارزشمند است، می تواند از جانب مردان ارزشمند تلقی نشود.بنابراین فکر کردم می شود درباره این پدیده در ایران هم صحبت کرد. آیا عرصه هنر در ایران زنانه شده است؟

در ابتدا باید زنانه بودن راتعریف کنم .زنانه شدن چیست؟فمینیزاسیون اصطلاحی است که درسالهای دهه 70و 80 میلادی در کشورهای فرانکوفون(فرانسوی زبان)بوجود آمد.به این معنا که فمینیستها معتقدبودند: زبان عرصه ای خنثی نیست و قاعده مذکر در زبان فرانسه مسلط است .آنها از دولتها خواستند که مشاغل را فمینیزه کنند. مثلا اگر کلمهMaitre به معنی استاد است، که هم بر استاد مرد و هم بر زن دلالت می کند . کلمه "Maitress" برای استاد زن بکار رود.بنابراین آنها می خواستند قاعده دستوری مونث را در زبان فرانسه بکار گیرند، تا سلطه مذکر بر زبان تعدیل شود.که این اتفاق در این کشورها روی داد و از سوی مطبوعات نیز فمینیزه کردن وارد ادبیات عمومی شد.و بعد از این معنای دستوری فراتر رفت و به معنی افزایش کمی زنان در یک پدیده به کار رفت.

در مقاله ای که ذکر کردم منظور نویسنده بر مصرف هنری بود.اما یک معنای پنهان وجود دارد بدین معنا که آیا می توان از زنانه شدن ع