مرز خشونت ‌پرهیزی یک جنبش مدنی کجاست؟ / گفتگو با رامین جهانبگلو

رادیو فردا (نیوشا بقراط): در میان فریاد و شعار، بوق‌های ممتد و نفس‌های بریده بریده و از میان دود و آتش... دود و آتشی که دیگر برای تهران آشناست، لنز کوچک موبایل تصویری بزرگ را ثبت می‌کند.

وانت سفید و سبز، با سرعت از روبرویت می‌گذرد و دورتر، به شدت به چیزی برخورد می‌کند. فریادها اوج می‌گیرد و وانت پلیس با سرعت عقب می‌آید

چیزی شبیه بدن انسان بر زمین افتاده است! وانت دیگری، سفید و سبز، از سمت چپ دور برمی‌دارد. دنده عوض می‌کند و از روی مرد می‌گذرد و فریادها رنگ فغان می‌گیرد...

عاشورای ۱۳۸۸ به اعتقاد بسیاری یک نقطه عطف بود. نقطه عطفی که با خشونتی از جنس دیگر رقم خورد؛ از جنس زیرگرفتن معترضان با ماشین. از جنس پرتاب معترضان از بلندی و امثال آن.

خشونتی عریان که هواداران سبز زخم خورده و خشمگین را پس از هفت ماه اعتراض مسالمت آمیز برای ستاندن رایی که می‌گویند «گم شده است» به رودرویی کم سابقه‌ای با پلیس سوق داد.

اینجا مسئله عدم خشونت برای رسیدن به دموکراسی و عدالت مطرح می‌شود و اینکه یک پیوند اساسی میان اخلاق و سیاست در ایران در حال شکل‌گیری است که به نظر من برای آینده تمام جوانان ما و آینده سیاسی جنبش مدنی خیلی مهم است.

مرز خشونت‌پرهیزی یک جنبش مدنی تا کجاست؟ باید خشونت پرهیز ماند یا راه پیش رو، راه آتش و دود است در برابر گلوله؟ و چشم در برابر چشم؟

میهمان گفت‌وگوی ویژه این هفته رادیو فردا، رامین جهانبگلو است؛ پژوهشگر، استاد دانشگاه و تئوریسین جنبش‌های مدنی عاری از خشونت. او سال‌هاست که بر روش‌های خشونت پرهیز تحقیق و مطالعه می‌کند. به تازگی از هند و از دیدار دالایی لاما به کانادا بازگشته تا تحقیقاتش را در زمینه مقایسه جنبش گاندیستی هند با جنبش سبز ایران کامل کند.

او به خاطر تحقیقاتش در ایران به زندان رفته است و در اسپانیا جایزه حقوق بشر سازمان ملل را گرفته است. پرسش این هفته گفت‌وگوی ویژه، پرسش بسیاری از ایرانیان است ؛ خشونت آری؟ یا خشونت نه؟

آقای جهانبگلو چند ماهی که از انتخابات ریاست جمهوری و اعتراضات و پیامدهایش می‌گذرد، جنبش سبز هویتش را به عنوان یک حرکت اعتراضی، به عقیده بسیاری از کارشناسان از جمله خود شما، عاری از خشونت ثبت کرده بود. این روند با فراز و نشیب‌هایی ادامه داشت تا اینکه روز عاشورا و با برخوردهای صورت گرفته از سوی نیروهای امنیتی، بحث جدیدی را بین ناظران و خصوصا در شبکه‌های اینترنتی دامن زد. پرسش نخست من این است که به اعتقاد شما تعریف خشونت و خشونت پرهیزی چیست و مرز این خشونت پرهیزی کجاست؟

رامین جهانبگلو: یک چیز به نظر من باید روشن شود و آن این است که در حقیقت وقتی ما داریم در مورد خشونت‌پرهیزی جنبش سبز یا به طور کلی جنبش مدنی ایران که منظورم جنبش مردم، جنبش زنان، روشنفکران و دانشجویان ایران است صحبت می‌کنیم، همیشه باید این را مد نظر داشته باشیم که مسئله فقط یک امر عمودی و نابودی قدرتمندان نیست، بلکه قبل از هر چیز، یک امر افقی است که لازمه آن ایجاد و ترویج فرهنگ عدم خشونت در میان مردم است.

مسئله فقط مبارزه با خشونت سیاسی نیست، بلکه نقد و مبارزه با فرهنگ خشونت است. طبیعتا در تمام جنبش‌های جهان، چه در جنبش آمریکا با رهبری مارتین لوترکینگ و چه جنبش گاندی در هند و جنبش کشورهای لهستان و فیلیپین، همیشه فر