تشکیل هسته های مستقل و خودبنیاد راهی برای تداوم جنبش های اجتماعی / گفتگو با نیره توحیدی

رادیو فردا (رویا کریمی): برنامه این هفته صدای دیگر به بازخوانی اهداف جنبش زنان ایران اختصاص دارد. بسیاری از کارشناسان مسائل اجتماعی بر این باورند که همزمان با ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد بود که جنبش زنان شکل واقعی خود را پیدا کرد. این جنبش در سال های اخیر توان خود را در عرصه های گوناگون سنجید و تلاشگران این جنبش با فعالیت درکمپین های مختلف مانند کمپین یک میلیون امضا علیه قوانین تبعیض آمیز علاوه بر توانمند سازی زنان، خود نیز بر توان تشکیلاتی و هدفمند خود افزوده اند، به گونه ای که بیشترین کارشناسان سیاسی بر این باورند که بخش عمده ای از اعتراضاتی که در قالب جنبش سبز ایران در ماه های اخیر رخ داده، به دلیل آماده سازی اجتماعی سیاسی زنان و آگاهی آنها به حقوق از دست رفته شان بوده است. سرکوب های این چندماه سبب شده است که بسیاری از سردمداران جنبش زنان ایران را ترک کنند. در همین حال گروه هایی چون مادران عزادار و کمپین حمایت از جنبش زنان تلاش می کنند تا به خواسته های از پیش تعیین شده خود دست یابند.

دکتر نیره توحیدی، استاد مطالعات زنان در کالیفرنیا می گوید: درون حرکت های اجتماعی ایران موارد بسیاری داریم از تلاش زنان در جنبش های اجتماعی و سیاسی مانند زنان در جنبش تنباکو، در جنبش مشروطیت، زنان در جنبش ملی کردن نفت، جنبش های ضد استعماری و ضد دیکتاتوری در انقلاب ۵۷، همه اینها بخشی از مشارکت زنان در جنبش های اجتماعی و سیاسی است.

خانم توحیدی با تاکید بر اینکه جدا از این مشارکت ها جنبش زنان به مفهوم جنبشی مستقل، جنبشی سیاسی و ایدئولوژیک نیست، بلکه یک جنبش مدنی در پیوند با خواست های زنان است که «به خاطر تبعیض و سرکوب و سلطه مردسالارانه در طی تاریخ به دلیل زن بودن آنها بر آنها روا داشته شده است. این جنبشی که معطوف به این اهدف است به معنی جنبش زنان و به معنی دقیق کلمه جنبش زنان است.»

وی با اشاره به گستره جنبش های نوین اجتماعی می گوید این جنبش ها مانند جنبش زنان معمولاً فراطبقاتی اند؛ «بیشتر خواستهای این نوع جنبش ها خواستهای فرهنگی، حقوقی، قانونی و هویتی است. عمدتاً هم طبقه متوسط است که پیشرو این جنبش هاست.»

از ویژگی این نوع جنبش ها فراگیر بودن آنهاست.؛ «مثلاً اگر خشونت علیه زنان رفع شود، نیتجه آن شامل حال زن کارگر، زن روستایی، زن طبقه بالا و زن دولتی هم خواهد بود. برای همین می گوییم خصلت فراطبقاتی دارد. معمولاً جنبش مدنی زنان دورنمای فمینیستی دارد. می خواهد به یک جامعه آرمانی برسد که در آن هیچ نوع ستم جنسیتی و سلسله مراتب جنسیتی وجود ندارد.»

دکتر نیره توحیدی بر این باور است که با وجود مدنی بودن این گونه جنبش ها، بعد قوی سیاسی هم در کنار این جنبش ها دیده می شود. زیرا سرانجام دولتی مردسالار را به چالش می کشد. «اما غیر حزبی و غیر خطی است و فراتر از این یا آن دولت حرکت می کند. اگر جنبش زنان امروز علیه دولت آقای احمدی نژاد برخاسته به این معنا نیست که با شخص آقای احمدی نژاد مسئله دارد. تنها به این دلیل است که در دوره آقای احمدی نژاد میزان تبعیض و فشار و خشونت علیه زنان بیشتر شده است.»

جنبش زنان در ایران نه تشکیلات ثبت شده دارد و نه هویت حقوقی مشخص. با این حال سرکوب فعالان حقوق زنان در ایران تا آنجا گسترده است که حتی عضویت درکمپین هایی که در این جنبش شکل می گیرد نی