زنان در سی سال حاکمیت جمهوری اسلامی

پروفسور نیکی کدی / ترجمه سحر مفخم - 22 شهریور 1389

مدرسه فمینیستی: پروفسور نيکي راگوزین کدی (Nikki Keddie)، استاد افتخاري تاريخ ايرانيان در دانشگاه ايالتی کاليفرنياست. وی در سال 1930 م. در بروکلین نیویورک متولد شد و در سن 25 سالگی از دانشگاه کالیفرنیا _ برکلی در رشته تاریخ خاورمیانه دکترای خود را گرفت. تخصص او تاریخ ایران معاصر است. خانم کدی نزدیک به 10 کتاب به قلم خود و دوازده کتاب با همکاری دیگران و بیش از صد مقاله منتشر کرده است که اغلب آن ها مربوط به ایران و دنیای اسلام است که از جمله یکی از معتبرترین آن ها کتابی درباره سید جمال الدین افغانی (اسدآبادی) است. نیکی کدی پایه گذار و سردبیر مجله «کوتنشن» است که از سال 1991 منتشر شده است. او در عکاسی و تهیه اسناد تاریخ شفاهی تبحر دارد و بخش هایی از عکس های او از یمن و عشایر قشقایی ایران به نمایشگاه ها راه یافته است. تاکنون چند کتاب از کدی به فارسی در ایران ترجمه شده است از جمله «مذهب و شورش در ایران: نهضت تنباکو 92-1891 (امیرکبیر، 1355)، «ریشه های انقلاب: تاریخ تعبیری ایران مدرن» (1370). در سال های اخیر دو کتاب به نام های «ايران مدرن : ريشه ها و نتايج انقلاب» ( انتشارات دانشگاه ييل ؛ 2006) و «زنان در خاورميانه: گذشته و حال» ( انتشارات دانشگاه پرينستون ؛ 2007) از وی منتشر شده است. نیکی کدی در زمینه تاریخ زنان جوامع مسلمان نیز نوشته های گوناگونی دارد، از جمله زنان در کشورهای با اکثریت مسلمان ، زنان در تاریخ خاورمیانه و بحثی در مورد جنسیت و سکسوالیته. از وی علاوه بر کتاب های متعدد، مقالات بسیاری درباره موقعیت زنان ایران به نگارش درآمده. «موقعیت و تلاش های زنان ایران از انقلاب 57 تاکنون» و نیز«زنان ایران و جمهوری اسلامی» مقالات دیگری از ایشان است که در مدرسه فمینیستی منتشر شده است.

نوشتن درباره زنان ایران پس از سال 1357 همواره با تناقضات و چالش های بسیار روبروست به ویژه اگر بخواهم چیزی متفاوت بگویم از آنچه در کتاب های اخیرم با عناوین ایران مدرن و زنان در خاورمیانه و همچنین مقاله پژوهشی دیگری که در دسامبر 2008 در باره موقعیت زنان ایران منتشر نموده ام .

در این مقاله بر اهمیت دو فرهنگ شهر نشینی قرن بیستم ایران در رابطه با زنان تاکید دارم: اول فرهنگ کوچه و بازار، و دیگری: فرهنگ نخبگان و تحصیل کرده ها نسبت به زنان. همجنین تلاش خواهم کرد دلایلی نه چندان خوشایند ــ و البته نه چندان منحصر به فرد ــ را نیز که چرا برخی از مسئولان مملکتی، خواسته اصلاحات درون دولت به نفع زنان، را خواسته و ابزار دست آمریکا قلمداد می کنند، مطرح کنم.

مانند بسیاری دیگر از کشورها هواداران و فعالان حقوق زنان در ایران غالبا از میان طبقه تحصیل کرده و نخبگان جامعه بودند که عامه زنان را بیشتر به عنوان شاگردانی در حوزه کاری خود می پنداشتند تا به عنوان یک همکار. حق انتخاب پوشش، مانند دیگر حقوق زنان، بیشتر توسط زنان نخبه جامعه مطرح می شد و مورد حمایت قرار می گرفت تا اینکه درسال 1314 توسط رضا شاه قانون کشف حجاب تصویب و به مورد اجرا گذارده شد هرچند که برای بسیاری از ایرانیان، تلخ و تکان دهنده بود.

حقوق زنان و فعالیت های دولتی در رابطه با بهبود وضعیت زنان در زمان شاهان پهلوی آغاز شد (بین سالهای 1304 تا1357) که می توان به گسترش سوادآموزی عمومی زنان از طری