15 سال پس از اقدام جهانی علیه خشونت، اکنون کجا ایستاده ایم؟

دکتر شهلا اعزازی - 30 آبان 1389

مدرسه فمینیستی: دکتر شهلا اعزازی، در جنبش زنان در ایران، نامی آشناست، چرا که اکثر فعالان امروز جنبش زنان، در کلاس درس او، جامعه شناسی و به ویژه بحث «جنسیت» را آموخته اند. وی سالهاست تلاش کرده با قلم و دانش خود، بر ادبیات زنان در ایران بیافزاید، چه آن جا که به عنوان ویراستار به گردآوری مجموعه مقالات همت می گمارد (همچون «فمینیسم و دیدگاه ها: مجموعه مقالات» / انتشارات روشنگران، 1386) و چه هنگامی که آثار و پژوهش هایش را در قالب کتاب روانه ی پیشخوان کتابفروشی ها می کند. کتاب هایی همچون «ما و دختران امروز، روانشناسی جنسیت، آموزش و پرورش و توسعه» / نشر ایتا، 1383 و یا کتاب «جامعه شناسی خانواده» که از اولین چاپ آن توسط انتشارات روشنگران در سال 1376 تاکنون بارها تجدید چاپ شده است. هر چند از شهلا اعزازی در حوزه های دیگر جامعه شناسی آثاری منتشر شده است از جمله کتاب «جهان صنعت: پیدایش و تکامل جوامع صنعتی» که توسط او ترجمه و در سال 1384 توسط مرکز نشر دانشگاهی روانه بازار کتاب شد.

اما شهلا اعزازی بیش از همه به مجموعه ادبیات «نقد خشونت علیه زنان» در ایران خدمت کرده است. ایشان با مقاله «خشونت خانوادگی؛ بازتاب ساختار جامعه» در مجله زنان در سال 1377 و نیز «خشونت خانوادگی، خشونت اجتماعی» در نامه انجمن جامعه شناسی ایران، در سال 1380 باب پژوهش های بیشتر و عمیق تر حول موضوع خشونت خانوادگی علیه زنان در ایران را گشود و با انتشار کتاب اش با نام «خشونت خانوادگی، زنان کتک خورده» که توسط نشر سالی در سال 1381 منتشر شد، پژوهش های میدانی در حوزه خشونت های خانوادگی را تداوم بخشید. اعزازی سپس در مقالات و مصاحبه های فراوان خود، ابعاد مختلف خشونت علیه زنان به ویژه خشونت خانوادگی را با شجاعت در سطح عمومی مطرح ساخت . ایشان همچنین استاد راهنمای بسیاری از دانشجویان برای آگاهی از ابعاد این پدیده شوم و منحوس بوده است.

امروز هم پس از پانزده سال تلاش مستمر، شهلا اعزازی در مطلب خود در ویژه نامه مدرسه فمینیستی که اکنون به مناسبت روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان منتشر شده، به نتایج تحقیقات و تلاش رنج خیز پژوهشگران نگاهی گذرا افکنده و به مانند سالیان گذشته، هشدارهای لازم را برای مهار و محو خشونت به مسئولان و جامعه ارائه می دهد.

نگاهی به اقدامات علیه خشونت پس از 15 سال

سازمان ملل در سال 1999 روز 25 نوامبر برابر با 4 آذر را به عنوان «روزجهانی مبارزه با خشونت علیه زنان» نامگذاری کرده است . نفی خشونت علیه زنان در خانواده و جامعه بخشی از حقوق اساسی بشر را تشکیل می دهد، با وجود این، زمان زیادی لازم بود تا دولت ها و سازمان های بین المللی این پدیده ی ویرانگر را به عنوان مساله ای مهم در نظر گرفته و اقداماتی برای پیشگیری از آن انجام دهند .

از لحاظ تاریخی «خشونت» بخشی از زندگی اجتماعی و خانوادگی را تشکیل می داد. در دوران گدشته و حتی تا دوران معاصر «خشونت مردان علیه زنان» یکی از منابع کسب اقتدار مردان در خانواده محسوب می شد. با توجه به شرایط فرهنگی و آداب و رسوم جوامع ، اقتدار مردان و خشونت در روابط خانوادگی، امری عادی و طبیعی ـ و مربوط به حوزه خصوصی ـ تلقی می شد و مقاومت آگاهانه جمعی ـ گذشته از دفاع و مقاومت های فردی ـ در برابر آن صورت نمی گرفت.

با شکل گیری جنبش های زنان برای رفع تبع