به مناسبت روز حقوق بشر: بازخوانی مفهوم حقوق بشر

فاطمه مسجدی - 19 آذر 1389

مدرسه فمینیستی: کتاب The Human Rights Reader شامل مجموعه مقالات سیاسی، سخنرانی ها و اسناد مربوط به حقوق بشر از دوره باستان تا عصر حاضر است. Michelin R. Ishay (میشل ایشی) این کتاب را گردآوری و ویراستاری کرده است. وی استاد مطالعات بين الملل دانشگاه دنور در ايالت كلرادو، مدير گروه حقوق بشر و صاحب اثر Internationalism and Its Betrayal است.

مسئله ی حقوق بشر پس از جنگ های جهانی اول و دوم مورد توجه قرار گرفت و به مساله چیستی حقوق اساسی انسان ها پرداخت؟ اولين منابعي كه در تاریخ به موضوع حقوق بشر پرداخته اند، منابع مذهبی اند. وجود منابع مذهبی، حقوق بشر را از زاویه ی سکولار غربی به چالش کشانده است. آزادی خواهان و سوسیالیست ها متقابلا مدعی اند که مفهوم حقوق بشر یک واژه ی کاملا سکولار است و ربطی به وحي الهی ندارد. آزاد اندیشان تأکید بر مسئله ی حق مالکیت خصوصی، برابری انسان ها و آزادی سیاسی دارند. سوسیالیست ها، يا متفکران مترقی، اصرار بر برابری اقتصادی؛ به عنوان پیش شرط آزادی سیاسی و برابری در مقابل قانون دارند. اگرچه این نظریات همراه با جنبش های جدید اجتماعی، مسائل ديگري چون حقوق زنان، و حقوق گروه های جنسی و نژادی مختلف را به وجود آورد اما اثبات نظریه ی جهانی بودن حقوق بشر را دچار پیچیدگی کرد.

کتاب حاضر نشان می دهد که چگونه نگاه به مسئله ی حقوق بشر در طول تاریخ، توسط مهم ترین هواخواهان شان بیان شده و چگونه این نگاه ها در اسناد مهم قانونی به رشته ی تحریر درآمده اند. قسمت اول این کتاب به بررسی مفهوم حقوق بشر در انجیل؛ از آغاز تا قرون وسطا می پردازد. قسمت دوم، در عصر روشنگری، چگونگی سکولاریزه شدن سنت های مذهبی را تشريح مي كند؛ و به حقوق شهروندان و حقوق سیاسی شان می پردازد ( حقوق دانان معاصر، این دسته را اولین نسل حقوق بشر می نامند). قسمت سوم، سوسیالیست ها، حقوق آزادی خواهی که در طول انقلاب صنعتی تخطئه شده بود را به چالش می کشند (طرفداران حقوق بشر، این گروه را نسل دومی می دانند). قسمت چهارم کتاب، انواع نظريات حقوق بشر در قرن بیستم و موج جنبش های جدید اجتماعی؛ مانند فمینیسم، نظام اشتراکی، طرفداران محیط زیست، دگرباشان و سایر حقوق جدید را بررسی می کند. قسمت پنجم، نظريات آزادیخواهان و سوسیالیست های سنتی را به تصویر می کشاند که با توجه به حاكميت شرايط جنگ سرد چگونه توانستند به حيطه ی حقوق بشر ، وارد شوند.
قسمت ششم ، بهترین راه حل برای دستیابی به حقوق انسان را مورد تفحص قرار می دهد. اینکه اصلاحات یا انقلاب، و یا طرق مسالمت آمیز یا توسل به خشونت کدام یک، راه دست یافتن به حقوق انسانهاست، موضوع این قسمت از کتاب است. قسمت هفتم، شامل نتایج دستاوردهای حقوق بشر است که تاکنون به صورت اسناد قانونی حقوق بشر در جوامع بین المللی ثبت شده است.

الف: حقوق بشر در کتاب مقدس

جدای از مسئله وحي الهی، اغلب متون مذهبی مانند انجیل، متون بودایی و قرآن، مشترکاَ از مسائل اخلاقی و انسانی در قالب وظایف انسانی سخن به میان آورده اند. فلاسفه ی قدیمی یونان همچون افلاطون، ارسطو و سیسرو نیز به تبيين مفهوم حقوق بشر پرداخته اند. ده فرمان حضرت موسی نشان دهنده اخلاقیات و احترام متقابل انسان ها است که در دنیای غرب تاثیر زیادی گذاشت. انجیل شامل یکسری وظایف انسانی همچون احترام به حقانیت زندگی انسان هاو حق ما