زنان و حقوق بشر در ایران

رضوان مقدم - 14 دی 1391

مدرسه فمینیستی: پیش از طرح کلی سخنانم در مورد حقوق بشر و زنان در ایران[1]، لازم می دانم اشاره ای مختصر به مفهوم حقوق بشر و شناخت از دلایل ضروری شکل گیری و لزوم اجرای مفاد آن، داشته باشیم تا از رهگذر آن بتوانیم ملاک هایی برای سنجشِ نسبتاَ درستی از موقعیت و «وضعیت حقوق بشر زنان» در ایران ارائه کنیم.

مفهوم حقوق بشر

حقوق بشر، حقوق بنيادين و انتقال ناپذیر است که برای زندگی نوع بشر، اساسی تلقی می‌ شود و مجموعه ‌ای از ارزشها، مفاهيم،‌ اسناد و سازوكارهایی است كه موضوع شان حمايت از مقام و منزلت و كرامت انسان ‌است. حقوق بشر به انسان به عنوان انسان تعلق می گیرد صرف نظر از جنس، نژاد، رنگ پوست، زبان ، فرهنگ، مذهب و ملیت. مردم در هر سرزمینی و با هر فرهنگی ، به صرف انسان بودن (فارغ از زن و مرد بودن) باید از آنها برخوردار باشند. این حقوق جهانشمول است و انطباق با آن، الزامی است و نه اختیاری، یعنی مستقل از این که توسط سیستم قانونی و مقامات رسمی یک کشور به رسمیت شناخته و اجرا شود و یا نشود به عنوان استاندارد و منبعی برای قاعده مند کردن و به سامان کردن مفهوم «حق» است.

خاستگاه حقوق بشر

حقوق بشر محصول شعور جمعی انسان هایی است که خواهان پایان دادن به استبداد، بی عدالتی، جنگ و کشتارهای مذهبی بوده اند. حقوق بشر رها از چارچوب بستۀ ارزش های دینی و فرهنگی است و محصول مدرنیت است. لذا چیزی به نام حقوق بشر مسیحی، اسلامی، یهودی، زرتشتی و جز این ها نه تنها مایه ی خودفریبی است بلکه در اغلب موارد متاسفانه سبب دامن زدن به اختلافات چندین هزارساله بین ادیان و مذاهب شده است، ادیان و مذاهبی که هر کدام خود را برحق و دیگری را مردود می شمارند. لابد به تعداد 124000 پیامبری که در تاریخ گفته شده که آمده اند و رفته اند حقوق بشر باید تعریف کرد؟ آیا چنین چیزی عملا ممکن و اصولا عقلانی است؟ علاوه بر این، استفاده از دین در تدوین قوانین، معمولا به مثابه ابزاری جهت «مشروعیت دینی کنش های خشونت آمیز» به کار رفته است. همچون ماده قانونی قصاص و سنگسار و یا تدوین هر گونه ماده قانونی تبعیض آمیز دیگر.

چرا حقوق زنان؟

دقیقاَ به این دلیل که چون حقوق بشر در مورد زنان همواره نادیده گرفته می شود در نتیجه، بحث حقوق زنان مطرح می ‌شود. «حقوق زن» اصطلاحی ا‌ست که اشاره به آزادی و حقوق زنان در تمامی دوره های سنی دارد. ممکن است این حقوق توسط قانون یا رسوم سنتی و یا اخلاقی در یک جامعه به رسمیت شناخته ‌شوند یا نشوند. دلیل گروهبندی خاص این حقوق تحت عنوان زنان، و جدا کردن آن از حقوق عام ‌تری مثل حقوق بشر به این دلیل است که این حقوق در بدو زاده شدن، برای تمام بشر به رسمیت شناخته می‌شود، اما مدافعان حقوق زنان با تشکیل انواع کمپین ها، گروه ها و شیوه های گوناگون به منظور دستیابی به حقوق شان نشان داده اند که به دلایل تاریخی، مذهبی، سنتی و فرهنگی، زنان و دختران بیشتر از مردان از شمول حقوق بشر خارج می ‌شوند. و متاسفانه می بینیم که نقض حقوق بشر درمورد زنان در تمام دوره های زندگی تداوم دارد.

وضعیت حقوق زنان در ایران

در کشورهایی مانند ایران، افغانستان، پاکستان، الجزایر، لیبی، عربستان سعودی و... که تدوین قوانین بر اساس اسلام است، زنان از بسیاری از اصول حقوق بشر بی بهره اند، در قوانین ایران نیز زن به عنوا