مهریه : سنت پیشکشی یا جواز در اختیارگرفتنِ تن زنان؟ / آزاده دواچی

مدرسه فمینیستی: سنت ها همانند کلیشه ها به آن دسته از قراردادهای اجتماعی اطلاق می شود که نسل به نسل و در سایه ی روابط اجتماعی اثر خود را از دست نداده اند و به یکی از نرم های قابل قبول جامعه تبدیل شده اند . در بیشتر موارد سنت ها عینا از نسلی به نسل دیگر منتقل می شوند ، اکثر آنها نه بر مبنای قرادادهای عادی و به روز اجتماع ، بلکه بر مبنای طرز تفکرات خاصی در گذشته و یا تفکرات باستانی و مذهبی خاص شکل گرفته اند . در جوامع سنتی و مرد سالار ، سنت ها در ارتباط با مراسم مختلف و همینطور قراردادهای مشخص اجتماعی رنگ نمی بازند ، بلکه در بسیاری از موارد تقویت شده و اکثر رفتارهای اجتماعی را تحت تاثیر خود قرار می دهند . در این جوامع عموما سنت ها قوی تر از نرمهای شکل گرفته شده و مدرن روزمره هستند ، و عموما تمایلی به برو ز شدن ندارند و حتی اگر هم به روز شوند باز متناسب با همان قراردادهای تعریف شده ی اولیه و نهادینه شده شان می باشند . سنتها ارتباط مستقیمی با کلیشه ها دارند و هر دوی آنها به نحو قابل ملاحظه ای تقویت کننده ی یکدیگر در مناسبات اجتماعی هستند . در ایران به عنوان یک جامعه ی سنتی نیز سنت ها در بیشتر مناسبات اجتماعی همچنان به قوت خود باقی مانده اند و بسیاری از آنها به دلیل ارتباطشان با مذهب به چند صد سال گذشته باز می گردند . سنتهای حاضر در مورد ازدواج یکی از آن دسته سنت هایی هستند که با گذشت سالهای زیاد از وارد شدن روابط انسانی به عصر مدرنیته و شکل گیری روابط مدرن اجتماعی همچنان به قوت خود باقی مانده اند .

برپایی مراسم ازدواج های سنتی که امروزه در جامعه ما رواج یافته و همینطور بعضی از قوانین از جمله مهریه، شیربها و غیره دیگر کارایی خود را از دست داده اند و تبدیل به سنت های سخت و دست و پاگیری شده اند که عملا نه تنها در بهبود وضعیت زنان تاثیری ندارند ، بلکه یکی از پتانسیل های قوی در برهم زدن روابط مشترک میان دو نفر در اجتماع کنونی ایران و علاوه بر آن یکی از موانع بر سر راه زندگی روزمره زنان و حتی مردان تبدیل شده اند . مهریه به عنوان یکی از سنت های کنونی در مورد ازدواج هم نه تنها هر روز با گذشت زمان ، هنوز در یکی از رسوم رایج در ازدواج های ایرانی است ، بلکه عموما به دلیل تقویت آن از سوی نهادهای مذهبی هرگز نتوانسته است خود را با معیارهای روز جامعه تطبیق دهد . سنت مهریه گرچه در ظاهر ممکن است به نفع زنان به نظر برسند، اما در عمل، کلیشه های سنتی علیه زنان و متعاقباَ اعمال خشونت های خانگی را به شدت تقویت می کنند و توسط خود زنان و خانواده ها، به این رسم و رسومات و کلیشه های نابخردانه، مشروعیت می بخشند .

معنای مهریه و اصولا دلیل وجود مهریه در ازدواج های سنتی، آن طور که درفقه اسلامی میگویند به شرح زیر است : «اسلام براى تشكل و استمرار نظام خانواده، پاره اى حقوق اقتصادى را براى زن قرار داده است لزوم مهريّه در ازدواج؛ ب. وجوب هزينه زندگى زن بر عهده مرد؛ ج. جواز درخواست مزد و اجرت در ازاى شيردهى، پرستارى و امور خانه؛ د. لزوم تأمين هزينه زندگى زن در ايّام عدّه طلاق.» 1در توجیه این قانون نیز فقها می نویسند : «در تبيين و توجيهِ اين حقّ اقتصادى براى زن مى‌توان گفت كه اين امتياز مالى از آن رو به زن تعلّق مى‌گيرد كه اوّلا وى براى انجام تكاليف و وظايف واجب و مستحبّ خانوادگى، م