نگاهي به کتاب «در گرگ و ميش راه»: روايت زندگي یک زن

مريم نورائي نژاد - 28 اردیبهشت 1393

مدرسه فمینیستی: شايد بسياري از علاقمندان مسائل زنان بارها با اين سوال روبرو شده اند که اگر بخواهند کسي را تشويق به مطالعه و پژوهش در اين زمينه کنند، بهتر است براي شروع، چه کتابي را توصيه کنند؟ کتابي که قبل از رسيدن به عرصه هاي کمابيش پيچيده نظريه اي، گزارشگر تجربه اي واقعي از جنس زنانه باشد و به همين واسطه، باعث شود اولين گامهاي علاقه و فهم نسبت به مسائل زنان؛ محکمتر برداشته شود. کتابي به زبان ساده و شامل حقايقي از زندگي، که راوي اش با خواستن تغيير، توانسته زمينه ساز اصلاح بسياري از امور زندگي خود و اطرافيانش گردد.

در پاسخ به اين سوال، من کتاب «در گرگ و ميش راه» حکايت تلاش مداوم زني در جامعه اي بسته و مردسالار را توصيه مي کنم. اين کتاب خواندني که به همت ابراهيم مختاري توسط نشر چشمه به چاپ چهارم هم رسيده، روايت زندگي زينت دريايي؛ زني از جنوب ايران است که به رغم تحمل فشارهاي زياد مردسالارانه، توانسته باعث تغييرات بسياري در محل زندگي اش، روستاي سلخ جزيره قشم شود.

ابراهيم مختاري نويسنده کتاب که با قصد توليد يک فيلم مستند با مضمون ماهيگيري به روستاي سلخ در جزيره قشم سفر مي کند، به موضوعي جالبتر از ماهيگيري برمي خورد. او در مي يابد که زني با نام زينت و با هدف کمک به مردم از راه بهورزي، برقع برداشته و در راه خدمت به بهداشت و سلامت مردم روستايش، کارهايي کرده که از تير و ترکشهاي تعصبهاي مردسالارانه و روستائي در امان نمانده و هزينه هاي بسيار زيادي را برايش پرداخته است.

اينکه زني بتواند در يک جامعه روستايي، راهي را طي کند که تا پيش از او هيچ يک از همجنسانش نرفته اند، ايده ساخت فيلم در مورد صيادي و ماهيگيري را به ساختن فيملي از زندگي زينت دريايي تغيير مي دهد. هرچند ساختن فيلم زينت در گرداب پروانه ساخت در وزارت ارشاد وقت گرفتار مي شود؛ اما به پاس نقش زينت در برانگيختن توجه به موضوع شرايط زنان در جنوب ايران، نام او بر فيلم ديگري با مضمون مشابه گذاشته مي شود و در نهايت در سال 1372 فيلم زينت در خصوص وضعيت دختران بهورز جزيره قشم ساخته مي شود.

کتاب «در گرگ و ميش راه» از دو بخش اصلي خاطرات در 90 صفحه و مصاحبه در 85 صفحه تنظيم شده است. بخش خاطرات که از زبان زينت دريايي نوشته شده؛ دربردارنده داستان زندگي زنيت از سالهاي کودکي تا بهورز شدن اوست و بخش دوم، مصاحبه اي است که بسياري از ناگفته هاي خاطرات زينت را تکميل ميکند.

تحصيل براي زينت مانند بسياري از دختران روستايي ايران، تا همان کلاس پنجم ابتدايي معنا داشته اما او پدري داشته که تلاش کرده تا دخترش را با مزاياي تحصيل و سواد آشنا کند و نخستين تلنگرهاي علاقه به انديشيدن را به او بزند. پدري که وجودش در جامعه متعصب و روستايي براي زينت موهبتي شده تا بذر تلاش براي خدمت به مردم در دوران کودکي در وجودش کاشته شود و نهال آن در دوران بزرگسالي، باعث همراهي هاي موثر همسرش نيز گردد. کودکي و نوجواني زينت به مانند ديگر دختران روستا مي گذرد و او طبق رسوم ده در سن پائين ازدواج ميکند. اما آنچه در تمام دوران نوجواني در درون زينت بيدار مي ماند، تقلاهاي فردي اش براي کمک به مردم است. همين تقلاها باعث مي شود تا با تلاشي مثال زدني، همسرش را براي شرکت در دوره آموزش بهورزي در بندرعباس، راضي کند.

اما نقطه عطف ت