وداع با سیمین بهبهانی، سلام به حضور دوباره زنان در فضای عمومی

منصوره شجاعی - 31 شهریور 1393

مدرسه فمینیستی: متن زیر، سخنرانی منصوره شجاعی، فعال جنبش زنان است که در مراسم «بزرگداشت سیمین بهبهانی در شهرداری برلین»(1) ایراد شد:

امسال خورشید تموز آنروز غروب کرد که سیمین بانوی شعر و غزل به جاودانگی لبیک گفت.
پیش و پس از این غروب، ‌زنانی از جنبش برابری خواهی در ستایش از حضور بی همتای سیمین بانوی شعر ایران در این جنبش قلم زدند(2) و نیز تلاش او را برای زنده ماندن ستودند. دریغا که دیگر تاب نیاورد.

سیمین بهبهانی را می توان در فصل های مختلف زندگی اش همچون یک معلم، شاعر، برابری خواه، مبارز و سیمین هنوز زنده در جنبش زنان تعریف کرد. یگانه زنی که در تمامی این چهره ها خوش درخشید. پس چنین است که تنوع طیف خواهندگانش بسی بیش گسترده تر از دیگرانی چون اوست.

بحث های گوناگونی پیرامون وقایع پس ازمرگ و مراسم تشییع جنازه او از سوی طیف های گوناگون طرح شده است. بخشی از این حواشی متوجه حضور زنان در این مراسم است. تمرکز اصلی این متن بر چرایی عدم فاعلیت حضور زنان در مراسم تشیع جنازه علیرغم حضور پررنگ چهره های شاخص جنبش زنان است.

پیوند سمیمین بهبهانی با جنبش زنان را میتوان حاصل پرورده شدن او در دامن مادری همچون «فخرعظما ارغون» دانست . هم او که یکی از زنان پیش کسوت برابری خواهی در دوران مشروطه و عضو «انجمن نسوان وطنخواه» بود. از دیگر سو اشعار زنانه و برابری خواهانه سیمین خانم دلیلی مکرر بر این ارتباط است. اما فعالیت عملی و همکاری مستقیم او با جنبش زنان از ۲۲ خرداد ۱۳۸۴ با شرکت در تظاهرات بزرگ زنان در مقابل دانشگاه آغاز شد. پس از آن در اکثر قریب به اتفاق مراسم، تظاهرات، گردهمایی ها و... هرآنچه به جنبش زنان مربوط می شد، حضور فعال و چشم گیری داشت.

سیمین خانم خرامان و زیبا می آمد. عاشقانه و صادقانه‌ حرف می زد و دلسوزانه مسائل را پیگیری می کرد. خواه برسر میز نماینده مجلس، خواه بر سر میز کمپین یک میلیون امضا، خواه بر سر میز جوایز بین المللی و خواه بر سر میز همگرایی زنان برای طرح مطالبات...

پس از حضور درخشانش در همگرایی زنان برای طرح مطالبات در انتخابات، علیرغم موج سرکوب و وقایع خشونت بار اما تا مراسم روز جهانی زن در کتابخانه صدیقه دولت آبادی در سال ۸۸، همچنان در راه بود. در سال 1389 مدرسه فمینیستی به مناسبت تولد هشتاد و سه سالگی اش و در تقدیر از حضور او در همه این سالها، ویژه نامه ای منتشر کرد. پس از آن دیگر سیمین را در میانه میدان برابریخواهی به عمل نمی بینیم اما قلمش همچنان می تاخت.

با بالا گرفتن دستگیری ها و احکام سنگین و بالا گرفتن سیل مهاجرت به خارج از ایران، فعالیت های زنان تلاشگر به شدت تحت الشعاع قرار گرفت و با محدودیت های جدید مواجه شد. برخی از نیروهایی که توان ایجاد ارتباطات گسترده و متنوع تر با طیف های مختلف داشتند یا از ایران خارج شده بودند یا توان آنها تحت الشعاع فشارهای امنیتی قرارگرفته بود. به طور کلی روابط شبکه ای جنبش زنان در اثر فشارهای امنیتی و نیز واگرایی نیروها محدودتر می شد.

کمرنگ شدن فعالیت ها و تنگ شدن حلقه ارتباطات میان نیروهای گوناگون زنان، عرصه را برای ترکتازی نیروهای سرکوبگر باز گذاشت. دیگر مراسمی به شکل عمومی و گسترده برگزار نشد. برای مراسمی از نوع دیگر هم شاید کسی از او نخواست که حضور یابد که اگر می خواستند، سیمین