سیاست حذف زنان در برنامه های صدا و سیما

آزاده دواچی - 31 تیر 1394

مدرسه فمینیستی: در هفته های گذشته بحث بر سر برنامه های صدا و سیما در مورد حضور زنان در فضای مجازی و رسانه ای حاشیه های فراوانی داشته و مانند همیشه چالش اصلی بر سر چگونگی حضور زنان و تصویرسازی از آنان است. تکرار در این حاشیه ها و همینطور ادامه ی بحث ها نشان می دهد که همچنان تصویرسازی از زنان یکی از مشکلات اصلی و چالش های فضای رسانه ای در ایران است. این حاشیه ها گاهی به دلیل اعتراض فعالان حقوق زنان و کشیدن آن به فضای مجازی، شکل متفاوت و برجسته تری به خود می گیرد. به نظر می رسد که هر برنامه به نوع خودش درصدد است تا با نگاهی کلیشه ای به زنان مخاطبان خود را در داخل ایران تحت تاثیر قرار دهد.

نگاهی کلی به برنامه های صدا و سیمای ایران از سالهای گذشته تا به امروز نشان می دهد که تصویرسازی و کلیشه سازی جنسیتی و تلاش برای تحمیل نگاه سنتی و کلیشه ای به زنان به نوعی سیستماتیک اعمال می شود. تبلیغات کلیشه ای و جنسیتی علیه زنان به صورت های مختلف از جمله از طریق شوهای تلویزیونی، فیلم ها و سریالها، برنامه های طنز، تبلیغات و حتی خبر اعمال می شود. به این ترتیب تصویرسازی واپس گرایانه علیه زنان شکل ها و فرمهای مختلفی به خود می گیرد و در قالب ژانرهای مختلف تلویزیونی اجرا می شود .

در سالهای گذشته به دلیل حضور فعال زنان در فضای مجازی و همینطور اعتراض فعالان زنان، عموما در همین فضا و در خارج از آن، بحث این کلیشه سازی ها را از فضای رسانه ای و پرمخاطب عام به فضای مجازی و گفتکوهای مربوطه آورده است. موجهای تویتری و صفحات فیس بوکی مختلفی برای اعتراض به این تصویرسازی ها همزمان ساخته شده است که شاید اصلی ترین فضا را بتوان فیس بوک و اینترنت دانست. اما در این میان پرسش های اساسی وجود دارد از جمله این که چقدر این اعتراضات توانسته است مثمر ثمر باشد؟ سیاست های پشت پرده ی این تصاویر و پخش برنامه ها ی ضد زن چیست؟ چرا ما هرگز با چهره ی متفاوت و غیر کلیشه ای از زن در برنامه های تلویزیون ملی ایران روبه رو نمی شویم؟ چرا تصویرسازی ها از زنان از سی و اندی سال پیش تاکنون با وجود گسترش حضور اجتماعی متفاوت زنان همچنان به همان صورت کلیشه ای و ثابت باقی مانده است و هیچ گاه این سیاست ها دستخوش تغییر و یا اصلاح نشده است؟ یعنی مسئولان، تهیه کنندگان، نویسندگان و برنامه سازان حرفه ای از این حضور ناآگاهند و یا به صورت سیستماتیک در تلاش حذف قشر وسیعی از زنان از بزرگترین رسانه ی پرمخاطب یعنی تلویزیون و برنامه های پرمخاطب هستند؟

نگاهی کلی به کلیشه های جنسیتی در چند برنامه خیر صدا و سیما نشان می دهد که باز نشر و فضاسازی علیه زنان به نوعی حرفه ای و سیستماتیک انجام می شود. شاید روشن ترین مثال را می توان در خصوص برنامه ی ماه عسل قلمداد کرد که مجری برنامه با شوهای پرمخاطب خود ساختار کلیشه ای علیه زنان را به عنوان کسانی که به دنبال همسر هستند و یا از خود هویتی ندارند ترسیم می کند. اما در برنامه ی دیگری که مانند مسابقه ثانیه ها است زنانی را به برنامه می آورند و از آنها سوالهای ساده ای می شود که پاسخ ها را نمی دانند برعکس در مسابقه ی دیگر مردان جلوتر هستند. همین امر موجب حاشیه های فراوانی در فضای مجازی شد از جمله تمسخر زنان به کم سوادی و دانش کم نسبت به مردان، اما در سریال دیگر، یعنی سریال «پایتخت» شخصیت زن