انتخابات مجلس: انفعال یا مشارکت قدرتمند زنان؟

شهلا لاهیجی - 28 شهریور 1394

مدرسه فمینیستی: کمتر از شش ماه به آغاز دهمین دورۀ انتخابات مجلس شورای اسلامی فرصت هست. در دوره‌های پیشین نیز هرگاه به انتخابات نزدیک شده‌ایم بحث مشارکت یا عدم شرکت زنان - همین‌طور نحوۀ مشارکت آنان در انتخابات - غالباً به بحثی داغ در فضای عمومی جامعه به خصوص میان کنشگران زن و فعالان جامعه مدنی تبدیل شده است. به گمان من موضوع مشارکت زنان در انتخابات را باید از دو جنبه نگریست: یکی این که زنان به عنوان «نیمی از پیکر جامعه» باید مشارکت در مقدراتِ کشورشان را «حق» خود تلقی کنند. اگر این تلقی در میان بخش بزرگی از زنان کشور، بسط و گسترش یابد خیلی طبیعی است که الزاماتِ احقاق این حق قانونی، زن ایرانی را وا می‌دارد که فعالانه در تمامی امور مملکت‌داری: از مشارکت در انتخابات شورای شهر و انتخابات مجلس شورای اسلامی گرفته تا حتا نهادهای دیگر حکومتی، حضوری فراگیر، قدرتمند و مشخص داشته باشد.

به باور من تحریم و شرکت نکردن در انتخابات، چاره درد نیست. اگر پای این گونه منفی‌کاری‌ها در میان باشد دیگر زنان نمی‌توانند به عواقب و عملکرد دولت یا نهاد برگزارکننده انتخابات، خُرده بگیرند زیرا خود را از این نهاد بیرون کشیده‌اند. پس لااقل تا قبل از شروع انتخابات باید تلاش همگان، تشویق زنان به شرکت فعال در انتخابات معطوف باشد البته با ذکر دلایل و شروط. به عنوان مثال زنانی که نامزد نمایندگی مجلس شده‌اند باید توضیح دهند که برای اصلاح شرایط زندگی و حقوق مدنی و رفع تبعیض‌های جنسیتی چه برنامه‌ای دارند و چه اقداماتی خواهند کرد. همچنین به مردان نماینده نیز باید تذکر دهند که مراقب سخنان و اعمال و رفتاری که در دوران تبلیغات انتخابات انجام می‌دهند باشند. روشن است که اگر رأی زن‌ها را هم می‌خواهند باید با زنان هم‌مسیر و همراه شوند.

از سوی دیگر باید زنان را به طور عمومی و در اقصا نقاط کشور تشویق کرد که برای نمایندگی مجلس کاندید شوند. به خصوص باید تأکید کرد که از رد نشدن از فیلتر شورای نگهبان نباید بترسند اما باید مراحل قانونی پاسخگویی شورای نگهبان را در مورد رد شدن یا رد نشدن از صافی و «دلایل آن»، به وضوح اعلام و با اطلاع‌رسانی درست و شفاف، به نظر عموم برسانند.

و اما جنبه دوم، به گمان من بدترین اتفاق ممکن، بی‌تحرکی و انفعال است. زیرا طی دهه‌های اخیر بارها دیده و تجربه کرده‌ایم که انفعال و عدم حضور زنان، به ویژه در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی، پیامدهای گسترده‌ای در عمق‌بخشیدن به یأس و بی‌عملی زنان و زندگی هرروزۀ آنان داشته است. بنابراین حتا اگر بنا باشد از شرکت در انتخابات و تحرک در فضاهایی که در حوزه عمومی شکل می‌گیرد صرفنظر کنیم این کار باید خود یک سکوی پرش و یک مخالفت آگاهانه باشد تا به انفعال، ناامیدی و بی‌عملی دامن نزند. برای مثال اگر اطلاعی در مورد نامزدی که از فیلتر شورای نگهبان به سلامت گذشته دارید که نشان می‌دهد آن نماینده، عمل خلاقی انجام داده - حتا در رفتار خانوادگی - باید افشا شود.

مسئله، تعیین فضیلت یا رذیلت شرایط فعلی نیست بلکه برای ما زنان چاره دیگری جز ادامه فعالیت در همین شرایط، متصور نیست. زیرا موضوع مهم، مشارکت و حضور فعال زنان در عرصه‌های سیاسی- اجتماعی است که می‌تواند دیگر موضوعات مربوط به زندگی روزمره زنان را بهبود بخشد. برای نمونه، یک